Wie in Nederland een zwarte ruiter ziet, neemt maar zelden een zwarte vogel waar. De zwarte ruiter is namelijk een doortrekker die bij ons vooral in het winterkleed te zien is, of in een overgangskleed (rui). De zwarte ruiter lijkt dan sterk op de tureluur. De helderrode poten maken de verwarring compleet. De poten van de zwarte ruiter zijn echter een stuk langer.

De Zwarte Ruiter heeft een voorkeur voor natte biotopen met een zachte bodem, zoals de slikkige gedeelten van de getijdengebieden, ondiepe of onderbemaalde sloten, vloeivelden, natte graslanden en oevers van rivieren, meren en plassen. Het voorkomen beperkt zich veelal tot het westen en noorden van het land. Vooral in de Dollard, op het Balgzand, langs de Fries-Groningse kust, in het Deltagebied, langs het Lauwersmeer en de de Oostvaardersplassen komen grote aantallen voor. Deze gebieden doen tevens dienst als ruiplaatsen. In veel mindere mate worden geschikte gebieden in het binnenland gebruikt (voornamelijk het oostelijke rivierengebied en de zuidelijke Peel). In het getijdengebied foerageert de soort op het drooggevallen wad op kreeftachtigen, wormen, weekdieren en vis. De rustgebieden bestaan uit zand- en modderbanken en oevers van meren, rivieren en plassen.

De zwarte ruiter broedt hoog in het noorden van Europa en Azië. In mei/juni worden daar de eieren gelegd. Na het broedseizoen verzamelen de vogels zich om in grote troepen naar het zuiden te trekken. De vogels gebruiken de Waddenzee om hun reserves weer aan te vullen. Sommige vogels blijven overwinteren aan de West-Europese kust, maar de meeste vliegen naar het Middellandse Zeegebied en naar tropisch Afrika. Vanaf april keren de vogels weer terug naar hun broedgebieden.